torsdag 18. januar 2018

Fuglane

I dag kom dompappen.
Han har vore fråverande på fuglebrettet i heile vinter.

Han er stilig, dompappen,
og eg ser at han veit det.
Stolt og rak sette han seg på toppen av brettet,
såg seg om, og tok kontroll.
Meisene skvatt seg unna,
alle unntatt spettmeisa.
Den lever sterkt på sitt lange, spisse nebb!
Også desse skapningane kjenner til rang, makt og stas!

Men meisene er i fleirtal i buskene her på tunet,
og i skrivande stund er det dei som rår.
Lauvmeis, bladmeis, kjøttmeis og blåmeis!
Men også dei flyktar for meisa med det store nebbet.

Eg saknar grønfinken - dei kom i flokkar,
og bokfinken som kløyver solsikkefrøet så enkelt.
Og så saknar eg spurven,
den enkle spurven, som var som eit husdyr å rekna
utanfor fjøs og bakeri i "gamle dagar".
No finn eg dei berre litt malplassert, inne på kjøpesentra.
Kanskje eg må kjøpa litt mjøl!

Og så kjem svarttrosta.
Det likar eg ikkje, og undrar meg på kvifor.
Men den er for stor til å koma inn på bretta,
og må finna seg i "å metta seg" av det som fell frå
dei " rike (små) sitt bord"!
Det vart jo ein fin tanke!!
Eg smiler litt her eg set - men kanskje eg ikkje skulle det  -

Og rundt dei alle fell snøen tett.
Eg sit varmt og godt innanfor glaset.
Har det stemningsfult og fint.
Ser, tenkjer, undrast og "pratar ned" til deg - det eg ser!

Og så tenkjer eg at det ikkje er det verste eg kunne gjera på ein dag som denne!
"Sjå på fuglane under himmelen" (og på fuglebrettet).


lørdag 13. januar 2018

Avslørt

vintersola
sine
låge kalde strålar
avslører -
skin ærleg
på det vi ikkje vil sjå

ikkje berre hjå dei hine

søndag 7. januar 2018

Frå minneboka

Ho hadde reist med nattbåt før, og hadde gjort seg sine erfaringar med den reisemåten. Den unge misjonsdama med kvit koffert, gitar og lysbileteapparat hadde tråla bygder, byar og dalar i dei to fylka ho hadde som arbeidsområde. Ho lika ikkje å reisa med buss, bilsjuk som ho alltid vart.

Med båt var det annleis, ho hadde vore heldig med veret på turane sine. Minuset med denne reisemåten var at natta gjekk til reising, og at ho kom fram grytidleg om morgonen dit ho skulle, og dagen som låg framom vart lang.

Ein gråkald morgon gjekk ho av båten før tettstaden hadde vakna. Kaien var som kaiar flest, grå og trist, med ein godt vaksen mann som tok i mot og sende trossa tilbake, og med eit kaldt venteskur med røykelukt og vått golv. I det skuret skulle ho sitja til ho vart henta og køyrt til skulen der ho skulle ha mange misjonstimar.

Båten la frå land, og den unge misjonsdama sat åleine i skuret på kaien. Då "trossemannen" kom inn, spurde han kvar ho kom i frå, og kvar ho skulle. Han tenkte visst at dette ville bli både stussleg og kaldt for henne, og tilbydde dama å koma inn på rommet hans. Blåøygd takka ho ja.

Det vart ein underleg morgon. Ho kom inn på eit gulgrønt trist rom med ein stol og ei seng. "Eg slenge meg nedpå eg" sa han då vi kom inn. Han meinte han trong å sova litt lenger, og la seg så lang han var på senga. Ho sat stille på stolen og undra seg litt.
Men søvnen kom visst ikkje. Han klaga seg over ein arm som verkte, og ho hadde ikkje så mykje å svara på det, men kjente seg ikkje til pass. Ho ville helst gått ut att på venterommet, men ville ikkje vera uhøfleg heller, det var trass alt varmare på dette rommet enn på venterommet. Det fekk stå sin prøve ei stund til.
Så begynte han å prata og fortelja på sin typiske dialekt. Ho hadde alltid funne underhaldning i dialektar, og lika å etterapa dei når ho kom heim og skulle fortelja.
Han fortalde om krig og fattigdom, om søsken og arbeid, og så kom historien om den gongen han hadde skada armen, den som no plaga han. Den soga vart lang og detaljert, og ho ser den tydeleg for seg den dag i dag. Kvar gong ho reiser over dette fjellet, så kjem denne historien for henne. Det var her lukka og armen fekk langvarig skade - kanskje livslang skade - for ein av "trossemennene" langs Norgeskysten.

Kort fortalt så hadde han vore på friarferd over fjellet på ski. Han hadde ramla og øydelagt armen, og streva seg til folk, åleine som han var. Armen vart aldri bra att, og jenta vart aldri hans.

Ho med kvit koffert, gitar og lysbildeapparat sat og lytta, sa ha og ja, ho kunne ikkje anna enn få litt vondt av han, men håpa at klokka skulle gå fort.
Timane gjekk og ho kom seg uskada gjennom det, men ein lærdom rikare vart ho også.

Då ho kom heim og fortalde mor og søstre om denne underlege morgonen, sa mora - "gjekk du inn på rommet hans?" Ho var tydeleg skeptisk i stemma.

I desse metoo-tider skjønar ho at mora vart skeptisk, ho skjøna det forresten alt då, og ho visste med seg sjølv at kom ho hit att ein annan grytidleg morgon, så skulla ho takka høfleg nei.

Dette vart ingen dramatikk!
men eit spesielt minne
for ei som den gong
var ei ung og uerfaren misjonsdame
som sat på ein stol i eit gulgrønt rom
der ein trossemann
med ein dårleg arm
låg på ei seng
og fortalde om livet sitt
som ikkje hadde vorte heilt slik han hadde drøymt om.

lørdag 6. januar 2018

År 2018 etter Kristus

Ei tidsrekning har sitt utgangspunkt.
I vår kultur har tidsrekninga starta med Kristi fødsel, og mange finn det framleis naturleg å sei at vi lever i år 2018 e. Kr.
Vi erfarer etter kvart at det har blitt unaturleg for ein del å sei det slik, og at nye måtar å uttrykkja tidsrekninga på, arbeider seg fram.
"Vår tidsrekning" har blitt vanleg i somme samanhengar, slik f eks Store norske leksikon brukar det.

Men det rare er at "Vår tidsrekning" likevel er ei tidsrekning som tek utgangspunkt i same tidsrekninga som "etter Kristus". Tidsrekninga er den same, men ein vel ein annan måte å sei det på. "Vår tidsrekning" startar også ved år 0, og så langt eg skjønar har ikkje år 0 fått ny grunngjeving.
Det er vel uttrykket etter Kristus som blir problemet - ikkje fakta.

Men dette er faktisk ikkje så viktig for meg, og det er ikkje difor eg skriv dette. Det er viktigare kampar enn denne tenkjer eg.
Bakgrunnen for mi enkle filosoferinga om dette tema, var ein samtale med eit barnebarn ein kveld.

- Kor gamal er Jesus var spørsmålet eg fekk av eit lyst lite hovud.
- Vi reknar at vår tidsrekning starta med Jesus sin fødsel, og det året har blitt vårt år 0, og no er vi i 2018, svara eg.
- Då er Jesus 2018 år, vart svaret. Kjapt tenkt, synes bestemor!
Samtalen gjekk vidare, og spørsmålet vart etter kvart: Er det heile sanninga? Er Jesus 2018 år?

I følgje apostelen Johannes sitt juleevangelium står det at han "var i opphavet hjå Gud. Alt vart til ved han....." Dette ordet kom bestemor i tanken.
- Så kom han til jord som eit lite barn, og tidsrekninga vår starta!
- Ja, slik var det, og vi vart einige om at eigentleg var Jesus mykje eldre. Han var heilt frå starten!
Vi gjorde det ikkje vanskelegare enn som så!
Og det som skjedde i det vi kallar år 0, var ei så stor hending at vi nett har feira jul og Jesu fødsel over heile verda! Det synetes vi to var ein fin tanke!

Eit lite barn som vi kristne trur er Gud son, har prega tru og kultur i vår del av verda i 2000 år.
Han som kom for å bli lyset til verda og verda sin Frelsar, han vart også utgangspunkt for både "etter Kristus" og "Vår tidsrekning".

Eg kan skjøna at dei som ikkje identifiserar seg med kristen tru synes dette er noko rart. Eg har respekt for det, og trur ikkje det er kva vi kallar tidsrekninga vår for som reddar verda, ei heller den kristne trua.
Eg vel heller å sjå stort på å få formidla kvifor vår tidsrekning starta som den gjer til nye generasjonar! Kven var dette viktige barnet! Eg trur nysgjerrige hovud vil ha svar på det!
Den jobben må vi ta, og den er slik eg ser det mykje viktigare enn kva vi kallar ei tidsrekning.

tirsdag 19. desember 2017

Damaskduk i dagslys

Du kan ikkje stryka fine dukar i lampelys. Du må venta til dagslyset kjem, då ser du at det blir fint.
Dette sa alltid mor.
Å stryka i lampelys ville ikkje gje eit fint nok resultat!
Eg har erfart at det er rett, og difor set eg meg ned og skriv midt i julestria, medan eg ventar på dagslyset, og medan juledukane ligg dynka og klare til å bli fine - helst så fine som mor ville ha fått dei. Mor eller tante Ingeborg. For det er deira dukar eg skal stryka.
Kvite damaskdukar.

Mor kjøpte ein fin duk til oss til jul året etter at vi hadde gifta oss. Ho meinte alle heimar skulle ha ein kvit damaskduk. Den rekk over bordet utan plate og tek til å bli utvaska.
Den andre duken fekk eg av tante Ingeborg, Mor si eldste søster - eldst av 12, og godt vant til å ta ansvar for andre. Tante Ingeborg fekk ikkje born sjølv, men vi var alle tante Ingeborg sine born. "Du er en av våre", sa ho då ho gamal på sjukeheimen ikkje heilt kunne skilja oss frå kvarander, vi tante- og grandtanteborn som kom på besøk.
Tante Ingeborg hadde ein stor damaskduk.
Den skulle eg få - eg som skulle bli "prestefrue"!
"Denne skal du bruke når biskopen kommer", sa ho på sitt kunstige bymål.
Tante Ingeborg hadde tent i eit "fint" kjøpmannshus i Bergen, og ho visste korleis det skulle vera og kva som trongs, også for biskopen!
Og det vart ein bispeduk - tre biskopar, Thor With, Per Lønning og Ole D Hagesæter har fått middag servert på denne duken! Stroken i dagslys, fin og glatt og med kjærlege tankar til tante Ingeborg i Kirkegaten i Sandviken.
Men ikkje berre biskopar. Duken har blitt mykje brukt - så mykje at den har blitt slitt og til og med fått eit lite hol! Eg vil tru den er eldre enn meg, og det er med dukar som med alt anna - tida krev sitt! Men brukast skal vi både duken og eg, også denne jula.
Sola kjem ikkje i dag - kanskje ikkje dagslyset heller. Det får stå til! Eg håpar det skal bli bra.
Det er vakkert med nystrokne damaskdukar!

fredag 15. desember 2017

Mellom kjente og ukjente

Bortsett frå ca 10 år, har eg budd i Nordhordland!
Det fører til at eg kjenner, veit om og dreg kjensel på mange menneske eg møter i kvardagen!
Slik som i dag, på ein liten handletur i regionsenteret Knarvik!

Og så filosoferer eg litt over det i kveld

Eg tenkjer at eg alltid skulle ha god tid når eg møter kjensfolk
Og kjente møter eg ofte på denne staden
- Det er dei frå Masfjorden
- Det er han eg gjekk på skulen med
- Det er dei frå politikken, frå kyrkja, frå misjonen
- Det er dei frå gjenbruksbutikken, naboen, og turvenner
- Det er nye kjente, som med sine smil og vennlighet, spør "hvordan går det?"
- Og så er det slekta som det alltid er fint å møta

Men eg opplever også inn i mellom, å snakka med folk eg ikkje kjem på kven er
Vi pratar om laust og fast medan tankane mine leitar på spreng
Kvar har vi kvarandre frå
Stundom spør eg - det kunne eg gjort oftare
Spør eg ikkje, har eg noko å tenkja på resten av den dagen

Å kjenna mange gjev ei kjensle av å høyra til
Det er fint, og det opplevde eg i dag

Men du verden kor mange eg ikkje kjenner
Både i nærmiljøet sjølv om det eigentleg er lite, og i den store, store verda
Verda er fylt av milliardar menneske eg ikkje kjenner
Så mange, mange, mange menneske
Ein kan bli svimmel av tanken når den tek tak

Eg likar å sitja på ein benk og sjå på, og studera menneske eg ikkje kjenner
På ein framand stad. På ein flyplass. I storbyen.
Over alt - menneske
Med sin historie
Med sine draumar, sigrar og nederlag
Som alle har ei eller anna slags meining med å vera nett der dei er
Som kjem ein stad i frå
Som lever i det same sekundet som meg

Alle har eit anna mål enn meg, men innerst inne tenkjer vi som Herbjørn Sørebø seier det, at "Alle reiser er ein omveg heim!
Vi vil heim! Vi vil ha eit mål! Vi vil høyra til!

Og så kjem eg på Jonas Dahl sin julesong der det lyder slik:

Nå vandrer frå hver en verdens krok
i ånden frem
et uoverskuelig pilgrimstog
mot Betlehem

Og finner du ham i krybbens hø
som hyrder så
Da eier du nok til freidig å dø
å leve på!

Kjente og ukjente frå kvar ein krok av verda
Mot Betlehemsbarnet, som gjev oss som finn han
noko å leva og å døy på!
I den vandrarflokken høyrer eg heime!

lørdag 9. desember 2017

Mi Betlehemsmark

- Og det skjedde i dei dagar då kong Haakon var konge i Norge, og far hennar var bonde på Skår at alle, då som no på denne tida, hadde eit felles fokus -  det stunda til julehøgtid! 

- Då for alle heim, kvar til "sin by" for å feira jul. Dei kom ikkje til hennar stove, der var alle heime, men til søre stova kom dei, og dei kom med "bylukt" som parfyme, tobakk og kjeks med rosa glasur. Nesten som vismennene - med røykelse og myrra - Men ikkje gull! Det var lite av gull!

- Og det skjedde på nytt og på nytt - kvart einaste år - at det vart feira jul i små stover og på store slott i kongeriket, fordi Skaparen av himmel og jord hadde sendt Son sin til verda som eit lite barn, fødd  i ein stall i ein by som hadde namnet Betlehem! Han som var verda sin frelsar vart lagt i det dei på Skår kalla ei gjøte, men som juleevangeliet kalla ei krubbe! Ho synes det var trist at det skjedde i stallen, sjølv om hesten var snill og ein av hennar beste venner. Men det var kaldt og mørkt der om kvelden og natta, tenkte ho! Kanskje skulle ho bedt far om å la lyset stå på om julekvelden! Det hadde vore lunare, men ho kom seg ikkje til å spørja! Kanskje nokon ville smila av henne då.

For juleevangeliet skjedde jo ikkje i Betlehem slik tidleg på 50-talet! Det skjedde rundt dei her på Skår!

Det tydelegaste bilete ho har av Juleevangeliet i "sin kontekst", er hyrdingane og englesongen! 
Dette skulle ho ønskt at andre skulle fått opplevd saman med henne, men ho fortalde det ikkje til nokon før ho var vaksen! Skjøna kanskje at biletet ikkje var nett slik ho såg det for seg.
Men, framleis, når ho høyrer om englebod til hyrdingflokken, så er ho der, nord om løa! Det var der dei var - hyrdingane.
Dei som var mellom dei lågaste på rangstien - nesten for kvinner å rekna, var det bodskapen kom til! Det er noko å tenkja på, tenkjer ho i dag!
Leiren til hyrdingane med bål og avslappa stemning, var nedom ein liten knaus nett nord om epletreet.
Og der altså,  midt på mørke natta,  kom det over Bøkevollfjellet først ein, og så etterpå ein heil himmelsk hærskare av englar som lova Gud og song!!
"Herrens herlegdom lyste over dei" og breidde sitt lys og herlegdom over Seimsfjorden, Mongstadgardane og bøane våre! Midt på natta lyste det heilt nord til steingarden, og fjorden glitra.
Det er nesten som ho fornemmar den fine songen medan ho sit og skriv.
Dei var heldige desse hyrdingane, tenk å få høyra og sjå og oppleva noko slikt, tenkte jenta på Skår!
I minnet hennar er dette ei perle!

- Også denne jula når ho høyrer om englesongen, vil ho i tankar og kjensler vera der - nord om løa med englekor og glans over Bøkevollfjellet! Her hjå oss! Her til oss!

Bjørn Eidsvåg må ha sett noko av det same når han skreiv:

"Himlen sto i veldig lue,
engler sang om fred og fryd"

- og vidare:
"I det stille til de små,
bringer Jesus håp og fred.
Og han kommer, da som nå,
fra sin himmel til oss ned.
Julenatt med lys og glede
minner oss om Gud som kom.
Evig er han her til stede.
Nå står grav og krybbe tom!"
                 Salme 69 i Salmeboka

"Ære vere Gud i det høgste,
og fred på jorda
blandt menneske Gud har glede i"

Barnlege tankar har blitt slipt og prøvd, men framleis kjenner ho glede over jula sin bodskap.
- Og ho gjer som Maria - Ho gøymer orda i hjarta, og blir ikkje ferdig med å grunna på, og gle seg  over dei!